پنلهای خورشیدی که زمانی سرمایهگذاری بسیار گرانقیمتی محسوب میشدند و بیشتر در اختیار قشر «طرفدار محیط زیست و ثروتمند» بودند، اکنون به یکی از ارزانترین منابع تولید برق در جهان تبدیل شدهاند. اما آیا روند قیمت پنل خورشیدی در حال تغییر است؟
پنلهای فتوولتائیک (PV) که از سلولهای خورشیدی تشکیل شدهاند و نور خورشید را به برق تبدیل میکنند، طی یک دهه گذشته حدود ۹۰ درصد ارزانتر شدهاند. هر بار که ظرفیت تجمعی جهانی دو برابر شده، هزینهها حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است.
همزمان، قیمت باتریهای خورشیدی که امکان ذخیره برق در ساعات اوج مصرف را برای خانوارها فراهم میکنند نیز از سال ۲۰۱۰ تاکنون حدود ۹۰ درصد کاهش یافته؛ موضوعی که به لطف پیشرفت در شیمی باتری و فناوری تولید اتفاق افتاده است.
اتحادیه اروپا اکنون انرژی خورشیدی را «ستاره درخشان» گذار پاک خود توصیف میکند؛ بهطوریکه این انرژی در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۳.۴ درصد از مصرف برق اروپا را تأمین کرده است. در ژوئن سال گذشته، خورشید اصلیترین منبع تولید برق در اتحادیه اروپا بود.
در بحبوحه جنگ با ایران، انرژی خورشیدی به کاهش فشار ناشی از نوسانات قیمت سوختهای فسیلی کمک کرده است. تحلیلهای اخیر نشان میدهد استفاده از انرژی خورشیدی در ماه مارس، روزانه بیش از ۱۰۰ میلیون یورو صرفهجویی برای اروپا از طریق کاهش واردات گاز به همراه داشته است.
درگیریهای جاری در خاورمیانه همچنین باعث افزایش علاقه مردم به برقیسازی خانهها شده و چندین شرکت انرژی در اروپا از رشد قابلتوجه درخواستها برای پنل و باتری خورشیدی خبر دادهاند. با این حال، همزمان با افزایش تقاضا برای پنلهای خورشیدی، سیاستهای مالیاتی خارجی، افزایش قیمت نقره و عوامل دیگر ممکن است بهزودی باعث جهش قیمت پنل خورشیدی شوند.
پنلهای خورشیدی دنیا از کجا تامین میشوند؟
در سال ۲۰۲۴، اتحادیه اروپا ۱۴.۶ میلیارد یورو محصولات انرژی سبز وارد کرد که از این میزان، ۱۱.۱ میلیارد یورو مربوط به پنلهای خورشیدی بود. چین با سهم ۹۸ درصدی، بزرگترین تأمینکننده این پنلها محسوب میشود.
در نورسان انرژی بخوانید:
احداث نیروگاه خورشیدی | هزینه، مراحل اجرا و فرصتهای سرمایهگذاری 1405
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، چین بیش از ۵۰ میلیارد دلار در ظرفیت تولید زنجیره تأمین پنلهای خورشیدی سرمایهگذاری کرده؛ رقمی که ۱۰ برابر اروپا است. این کشور از سال ۲۰۱۱ تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار شغل در زنجیره تولید پنلهای خورشیدی ایجاد کرده و اکنون بیش از ۸۰ درصد مراحل تولید پنلهای خورشیدی جهان را در اختیار دارد.
او توضیح میدهد که هرچند کارخانههایی در اروپا و سایر کشورها وجود دارند، اما اغلب فقط مونتاژ نهایی پنلها را انجام میدهند و از نظر هزینه توان رقابت با چین را ندارند. با این حال، انحصار چین در بازار پنلهای خورشیدی برای خود این کشور هم کاملاً سودآور نبوده است. رقابت شدید باعث شده بسیاری از شرکتها محصولات خود را زیر قیمت تمامشده بفروشند. گزارش IEA نشان میدهد شرکتهای خورشیدی چینی از ابتدای سال ۲۰۲۴ تاکنون حدود ۵ میلیارد دلار زیان خالص ثبت کردهاند.
در نتیجه، وزارت دارایی و اداره مالیات چین اصلاحات گستردهای در یارانههای انرژی تجدیدپذیر اعمال کردند؛ یارانههایی که در ابتدا برای حمایت از صادرات طراحی شده بودند.
از اول آوریل ۲۰۲۶، بازپرداخت ۹ درصدی مالیات بر ارزش افزوده صادرات محصولات خورشیدی حذف شد و بازپرداخت مالیات باتریها نیز از ۹ درصد به ۶ درصد کاهش یافت. این مشوق مالیاتی برای باتریها نیز از اول ژانویه ۲۰۲۷ به طور کامل حذف خواهد شد.
در آستانه اجرای این اصلاحات، صادرات پنلهای خورشیدی چین جهش شدیدی داشت؛ زیرا کشورها تلاش میکردند پیش از افزایش قیمتها خرید خود را انجام دهند. مؤسسه Ember گزارش داد که در مارس ۲۰۲۶ چند کشور اروپایی از جمله فرانسه، ایتالیا، لهستان و رومانی رکورد واردات پنل خورشیدی از چین را شکستند.
آیا اصلاحات مالیاتی چین قیمت پنلهای خورشیدی را افزایش میدهد؟
طبق گفته کارشناسها حذف بازپرداخت مالیات صادراتی چین بهتنهایی باعث افزایش حدود ۱۰ درصدی قیمت ماژولهای خورشیدی خواهد شد. اما آیا افزایش قیمت در کل بازار قطعی است؟ پاسخ چندان ساده نیست.
کارشناسان میگویند بازار به این سرعت واکنش نشان نمیدهد و اثر افزایش قیمتها فوری نخواهد بود. تحلیلگران همچنین معتقدند که این افزایش قیمت، تقاضا برای انرژی خورشیدی را کاهش نخواهد داد؛ زیرا این فناوری همچنان از نظر اقتصادی بسیار رقابتی است. با این حال، این وضعیت نشان میدهد حتی انرژیهای تجدیدپذیر نیز کاملاً از تأثیرات ژئوپلیتیک مصون نیستند؛ موضوعی که معمولاً درباره سوختهای فسیلی مطرح میشود.
چگونه نقره به نقطه حساس صنعت خورشیدی تبدیل شد؟
برای درک نوسانات قیمت پنلهای خورشیدی، باید با ساختار آنها آشنا شد. پنلهای خورشیدی عمدتاً از شیشه، پلیمر پلاستیکی و آلومینیوم ساخته میشوند. نقره که بهترین رسانای فلزی برق و گرما محسوب میشود، یکی از مواد کلیدی در ساخت سلولهای خورشیدی است.
اگرچه نقره کمتر از ۵ درصد وزن کل یک پنل خورشیدی را تشکیل میدهد، اما طبق گفته تحلیلگران، خمیر نقرهای مورد استفاده در سلولها تا ۳۰ درصد هزینه ساخت سلول خورشیدی را شامل میشود.
بر اساس آمار مؤسسه Silver Institute، در سال ۲۰۲۳ حدود ۴ هزار تن نقره، معادل ۱۴ درصد مصرف جهانی نقره، صرف تولید پنلهای خورشیدی شده است. پژوهشگران پیشبینی میکنند این سهم تا سال ۲۰۳۰ به ۲۰ درصد برسد؛ یعنی چهار برابر بیشتر از سال ۲۰۱۴.
به همین دلیل، تولیدکنندگان چینی تلاش کردهاند نقره را با فلزات ارزانتری مانند مس جایگزین کنند. کارشناسان پیشبینی میکنند استفاده از فناوری متالیزاسیون مبتنی بر مس میتواند سالانه حدود ۱۵ میلیارد دلار صرفهجویی برای صنعت خورشیدی جهان ایجاد کند. اما قیمت مس نیز طی سالهای اخیر افزایش یافته، هرچند سرعت رشد آن کمتر از نقره بوده است.
در نورسان انرژی بخوانید:
خرید پنل خورشیدی با بهترین قیمت و ضمانت اصالت | پنل خورشیدی چیست؟
قیمت نقره در اوایل ۲۰۲۶ طی چند هفته بیش از ۱۵۰ درصد افزایش یافت و اکنون بزرگترین عامل هزینهای در پنلهای خورشیدی است. انتقال این افزایش هزینه مواد اولیه به مصرفکننده نهایی زمانبر است و انتظار میرود تابستان امسال بیشتر احساس شود.
با وجود تمام این نگرانیها، کارشناسان تأکید میکنند که قیمت انرژی خورشیدی هنوز هم نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود ۵۰ درصد پایینتر است و این فناوری همچنان یکی از ارزانترین منابع تولید برق در جهان به شمار میرود.
قیمت پنل خورشیدی در ایران به کدام سمت میرود؟
در بازار ایران، شرایط قیمت پنل خورشیدی کمی پیچیدهتر است. علاوه بر افزایش احتمالی قیمت جهانی پنلها، رشد نرخ دلار و نوسانات ارزی نیز میتواند باعث افزایش قابل توجه هزینه واردات تجهیزات خورشیدی شود. از آنجا که بخش زیادی از پنلها، اینورترها و تجهیزات نیروگاه خورشیدی وارداتی هستند، قیمت ارز یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت نهایی در بازار ایران محسوب میشود.
به همین دلیل، برخی کارشناسان معتقدند اکنون ممکن است یکی از آخرین فرصتها برای خرید تجهیزات خورشیدی با قیمتهای فعلی باشد؛ زیرا در صورت ادامه روند صعودی دلار و افزایش هزینههای جهانی تولید، بازار خورشیدی ایران نیز احتمالاً وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت خواهد شد.
منبع: یورونیوز