چین در سالهای اخیر یکی از بزرگترین سرمایهگذاران جهان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر بوده است. اکنون دادههای جدید نشان میدهد که انتشار دیاکسیدکربن این کشور در سهماهه دوم سال کاهش یافته و این بار برخلاف دورههای قبلی، کاهش مصرف نفت یکی از عوامل اصلی این کاهش بوده است. بر اساس تحلیل مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک (CREA)، انتشار CO2 چین در فاصله آوریل تا ژوئن یک درصد کاهش داشته است. در همین دوره، مصرف نفت این کشور حدود ۹ درصد و مصرف نفت در بخش حملونقل حدود ۱۶ درصد کاهش پیدا کرده است.
این تغییرات نشان میدهد که سیاست چین برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی تنها به افزایش تولید برق پاک محدود نمیشود و موضوع برقیسازی حملونقل و توسعه زیرساخت انرژیهای تجدیدپذیر نیز به بخش مهمی از استراتژی انرژی این کشور تبدیل شده است.
چرا کاهش مصرف نفت در چین اهمیت دارد؟
چین بزرگترین واردکننده نفت خام در جهان است. به همین دلیل، هرگونه اختلال در زنجیره تأمین نفت میتواند هزینههای انرژی و امنیت انرژی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد. اختلال در مسیرهای انتقال نفت در خاورمیانه نیز فشار بیشتری بر این زنجیره وارد کرده است. در واکنش به این شرایط، استفاده از وسایل نقلیه برقی در بخشهایی مانند حملونقل، ساختوساز و معدن با سرعت بیشتری توسعه پیدا کرده است. برای مثال، فروش کامیونهای سنگین برقی در سهماهه دوم سال حدود ۷۷ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. تعداد خودروهای برقی در حال تردد نیز ۳۳ درصد رشد کرده و میزان استفاده از ایستگاههای شارژ حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است. این ارقام یک پیام مهم برای بازار انرژی دارد: برقیسازی میتواند وابستگی بخش حملونقل به نفت را کاهش دهد، اما برای آن باید برق مورد نیاز از منابع پایدار و کمکربن تأمین شود.
در نورسان انرژی بخوانید:
احداث نیروگاه خورشیدی | هزینه، مراحل اجرا و فرصتهای سرمایهگذاری ۱۴۰5
عبور ظرفیت انرژی خورشیدی چین از زغالسنگ
یکی از مهمترین تحولات اخیر در بازار انرژی چین، عبور ظرفیت نصبشده انرژی خورشیدی از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی است. چین طی سالهای گذشته با سرعت بسیار زیادی به توسعه انرژی خورشیدی و بادی پرداخته است. افزایش ظرفیت نیروگاه خورشیدی به این کشور اجازه میدهد سهم بیشتری از برق مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کند و در بلندمدت وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش دهد.
البته افزایش ظرفیت نصبشده بهتنهایی به معنای حذف زغالسنگ نیست. بر اساس دادههای CREA، تولید برق در بخش نیروگاهی چین در سهماهه دوم همچنان با افزایش مصرف زغالسنگ همراه بوده است. یکی از چالشهای اصلی نیز هماهنگ کردن شبکه برق با رشد سریع منابعی مانند انرژی خورشیدی و بادی است. تولید برق این منابع به شرایط آبوهوایی وابسته است و در صورت توسعه ناکافی شبکه و سیستمهای ذخیرهسازی، بخشی از برق تولیدشده ممکن است قابل استفاده نباشد.
تجربه چین چه پیامی برای توسعه نیروگاه خورشیدی دارد؟
تجربه چین نشان میدهد که توسعه انرژی خورشیدی فقط یک سیاست زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند بخشی از استراتژی امنیت انرژی کشورها باشد. وقتی کشوری بتواند بخشی از برق مورد نیاز خود را با استفاده از منابعی مانند خورشید تولید کند، وابستگی آن به واردات سوختهای فسیلی کاهش پیدا میکند. به همین دلیل است که در بسیاری از بازارهای انرژی، سرمایهگذاری در احداث نیروگاه خورشیدی از یک پروژه صرفاً زیستمحیطی به یک سرمایهگذاری راهبردی تبدیل شده است.
این موضوع برای کشورهایی که ظرفیت بالایی برای تولید برق خورشیدی دارند نیز اهمیت زیادی دارد. توسعه نیروگاه خورشیدی، پروژههای پشتبامی و استفاده از تجهیزات مدرن میتواند به متنوعتر شدن سبد انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی کمک کند.
نقش پنل خورشیدی در توسعه انرژی پاک
در قلب هر پروژه فتوولتائیک، پنل خورشیدی قرار دارد؛ اما توسعه یک پروژه بزرگ تنها به انتخاب پنل محدود نمیشود. طراحی نیروگاه، انتخاب اینورتر، سازه، کابلکشی، سیستم مانیتورینگ، ظرفیت شبکه، شرایط زمین و نحوه بهرهبرداری، همگی در عملکرد نهایی پروژه تأثیرگذار هستند. به همین دلیل، پیش از خرید پنل خورشیدی باید عواملی مانند توان پنل، راندمان، ضریب دمایی، تکنولوژی سلول، گارانتی محصول و شرایط محیطی محل نصب بررسی شود. در پروژههای نیروگاهی نیز انتخاب تجهیزات باید متناسب با طراحی کل سیستم انجام شود و صرفاً خرید ارزانترین تجهیزات نمیتواند معیار مناسبی برای تصمیمگیری باشد.
آیا کاهش مصرف نفت به معنای پایان زغالسنگ است؟
هنوز نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. دادههای اخیر چین نشان میدهد که کاهش مصرف نفت و رشد خودروهای برقی اتفاق مهمی است، اما همزمان مصرف زغالسنگ در بخش تولید برق همچنان بالاست. بنابراین گذار انرژی چین را باید یک فرآیند چندمرحلهای دانست که در آن توسعه انرژی خورشیدی، انرژی بادی، خودروهای برقی، ذخیرهسازی انرژی و توسعه شبکه برق در کنار یکدیگر قرار دارند.
چین با توسعه گسترده ظرفیت انرژی خورشیدی نشان داده است که نیروگاه خورشیدی میتواند یکی از مهمترین ابزارهای تغییر ساختار بازار انرژی باشد؛ اما استفاده کامل از ظرفیت این نیروگاهها نیازمند توسعه شبکه، ذخیرهسازی و مدیریت هوشمند انرژی نیز خواهد بود.
جمعبندی
کاهش یکدرصدی انتشار CO2 چین در سهماهه دوم، اگرچه بهتنهایی به معنای عبور این کشور از سوختهای فسیلی نیست، اما یک تغییر مهم را نشان میدهد: کاهش وابستگی به نفت در حال تبدیل شدن به بخشی از روند گستردهتر برقیسازی و گذار انرژی است. در این میان، رشد سریع انرژی خورشیدی و عبور ظرفیت نصبشده آن از زغالسنگ، جایگاه این فناوری را در آینده صنعت انرژی چین بیش از گذشته پررنگ کرده است. تجربه چین همچنین نشان میدهد که سرمایهگذاری در انرژی خورشیدی، علاوه بر کاهش انتشار آلایندهها، میتواند ابزاری برای افزایش امنیت انرژی و کاهش وابستگی به واردات سوخت باشد.