با پایان تابستان، ممکن است تصور شود که با کاهش استفاده از وسایل سرمایشی و پایین آمدن مصرف برق، مسئله خاموشیها نیز تا سال آینده به پایان میرسد. اما شرایط شبکه برق ایران در زمستان کمی متفاوت است. در فصل سرد، مسئله فقط میزان مصرف برق نیست؛ تأمین گاز و سوخت مورد نیاز نیروگاههای حرارتی نیز نقش مهمی در پایداری شبکه دارد.
بنابراین پاسخ کوتاه به این سؤال که «آیا در زمستان ۱۴۰۵ قطعی برق خواهیم داشت؟» این است: در حال حاضر نمیتوان وقوع خاموشی را قطعی دانست، اما احتمال اعمال محدودیت در صورت بروز مشکل در تأمین سوخت نیروگاهها همچنان وجود دارد.
چرا ممکن است در زمستان هم با محدودیت برق مواجه شویم؟
در تابستان، افزایش استفاده از تجهیزات سرمایشی باعث رشد شدید تقاضای برق میشود؛ اما در زمستان چالش دیگری به وجود میآید. بخش قابلتوجهی از تولید برق کشور به نیروگاههای حرارتی وابسته است و این نیروگاهها برای تولید برق به سوخت نیاز دارند.
با سرد شدن هوا، مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری افزایش پیدا میکند. در چنین شرایطی، میزان گازی که میتوان به نیروگاهها تحویل داد ممکن است کاهش پیدا کند. سید اسماعیل حسینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، در شهریور ۱۴۰۵ نیز اعلام کرده است که با افزایش مصرف گاز خانگی و تجاری در زمستان، احتمال ایجاد مشکل در تحویل گاز به برخی نیروگاهها وجود دارد. در نتیجه، برخلاف تابستان که «اوج مصرف برق» یکی از عوامل اصلی فشار بر شبکه است، در زمستان محدودیت سوخت نیروگاهها میتواند به یکی از عوامل تعیینکننده تبدیل شود.
نیروگاهها در صورت کمبود گاز چگونه برق تولید میکنند؟
کاهش تحویل گاز لزوماً به معنی توقف نیروگاه نیست. بخشی از نیروگاههای حرارتی امکان استفاده از سوخت جایگزین مانند نفتگاز یا نفتکوره را دارند. به همین دلیل، میزان ذخایر سوخت مایع نیروگاهها پیش از شروع فصل سرد اهمیت زیادی پیدا میکند. بر اساس گزارشهای منتشرشده در شهریور ۱۴۰۵، ذخایر سوخت نیروگاهی برای فصل سرد افزایش یافته و وضعیت ذخایر موجود مطلوب ارزیابی شده است. همزمان وزارت نیرو نیز از ادامه برنامههای آمادهسازی شبکه و نیروگاهها برای زمستان خبر داده است.
در نورسان انرژی بخوانید:
احداث نیروگاه خورشیدی | هزینه، مراحل اجرا و فرصتهای سرمایهگذاری ۱۴۰5
معاون برق و انرژی وزارت نیرو نیز اعلام کرده است که ظرفیت نیروگاهی برای تولید برق آماده است و صنعت برق تلاش میکند زمستان را با کمترین تنش پشت سر بگذارد. با این حال، مدیریت مصرف و تأمین سوخت نیروگاهها همچنان از موضوعات اصلی فصل سرد محسوب میشوند.
پس آیا زمستان امسال خاموشی خواهیم داشت؟
بر اساس اطلاعات موجود تا پایان شهریور ۱۴۰۵، نمیتوان با اطمینان گفت که در زمستان هیچ قطعی برقی رخ نخواهد داد. از طرف دیگر، نمیتوان از هماکنون نیز وقوع خاموشی گسترده و برنامهریزیشده را قطعی دانست. شرایط زمستان تا حد زیادی به چند عامل وابسته خواهد بود:
- شدت سرما و میزان مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری
- میزان گاز تحویلی به نیروگاههای حرارتی
- ذخایر و امکان تأمین سوخت جایگزین نیروگاهها
- وضعیت تولید و آمادگی واحدهای نیروگاهی
- میزان مصرف برق و نحوه مدیریت بار شبکه
در واقع، اگر سوخت مورد نیاز نیروگاهها به اندازه کافی تأمین شود و شبکه با شرایط غیرعادی مواجه نشود، احتمال عبور از زمستان با محدودیت کمتر افزایش پیدا میکند. اما در دورههای سرمای شدید و افزایش قابلتوجه مصرف گاز، ریسک اعمال محدودیت در شبکه برق نیز میتواند افزایش یابد.
آیا صنایع در زمستان بیشتر در معرض محدودیت برق هستند؟
برای صنایع، موضوع تأمین انرژی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا حتی چند ساعت توقف تولید میتواند هزینههای قابلتوجهی ایجاد کند. به همین دلیل، تصمیمگیری درباره انرژی یک واحد صنعتی نباید صرفاً بر این فرض استوار باشد که «زمستان مصرف برق کمتر است، پس خاموشی نخواهیم داشت».
گزارشهای فعلی نیز نشان میدهد مدیریت مصرف در فصل سرد همچنان در دستور کار قرار دارد. مدیرعامل توانیر در شهریور ۱۴۰۵ از برنامه مدیریت مصرف انرژی در زمستان و احتمال اعمال محدودیت برای مشترکان پرمصرف خبر داده است. برای واحدهای صنعتی، این شرایط اهمیت برنامهریزی برای تأمین پایدارتر انرژی و کاهش وابستگی به شبکه را بیشتر میکند.
نیروگاه خورشیدی چه کمکی میکند؟
یکی از راهکارهایی که صنایع در سالهای اخیر برای کاهش وابستگی به شبکه دنبال کردهاند، احداث نیروگاه خورشیدی است. نیروگاه خورشیدی میتواند بخشی از برق مورد نیاز مجموعه را در ساعات تولید تأمین کند و در کنار راهکارهایی مانند مدیریت مصرف و ذخیرهسازی انرژی، انعطافپذیری بیشتری در اختیار مجموعه قرار دهد.
در نورسان انرژی بخوانید:
وام احداث نیروگاه خورشیدی در سال 1405 | وام ساخت نیروگاه خورشیدی
البته نیروگاه خورشیدی بهتنهایی به معنای مصونیت کامل در برابر خاموشی نیست. میزان تولید نیروگاه به ظرفیت نصبشده، تابش، شرایط آبوهوایی، طراحی سیستم و الگوی مصرف مجموعه بستگی دارد. همچنین اگر هدف ادامه فعالیت تجهیزات در زمان قطع شبکه باشد، طراحی سیستم باید با توجه به نیاز مجموعه و در صورت لزوم با استفاده از راهکارهای ذخیرهسازی و تجهیزات مناسب انجام شود.
جمعبندی؛ زمستان بدون خاموشی تضمینشده نیست
در آستانه زمستان ۱۴۰۵، صنعت برق برای فصل سرد آماده میشود و اقداماتی مانند افزایش ذخایر سوخت نیروگاهی و آمادهسازی واحدهای تولیدی در جریان است. با این حال، افزایش مصرف گاز در روزهای سرد میتواند میزان سوخت در دسترس نیروگاهها را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، در شرایط فعلی نمیتوان زمستان کاملاً بدون محدودیت برق را تضمین کرد.
برای صنایع و کسبوکارهایی که توقف برق مستقیماً بر تولید و درآمد آنها اثر میگذارد، این وضعیت یک پیام روشن دارد: تأمین انرژی باید به بخشی از برنامهریزی بلندمدت مجموعه تبدیل شود. توسعه نیروگاه خورشیدی، مدیریت مصرف و در صورت نیاز استفاده از سیستمهای ذخیرهسازی میتواند وابستگی به شبکه را کاهش دهد و مجموعه را در برابر محدودیتهای احتمالی انرژی آمادهتر کند.